शिक्षामा गुणस्तर के हो ?

शिक्षामा गुणस्तरको कुरा गर्दा दुई तीनवटा कुराहरु आउँछन् । गुणस्तर भनेको के ? शिक्षकले के गर्न सकिन्छ ? र, भाषा कसरी जोड्ने ? गुणस्तर भनेको शिक्षकले पढाएका केटाकेटीहरु काम लाग्यो भने त्यो गुणस्तर भयो, लागेन त्यो गुणस्तर भएन । शिक्षकले कुन...

शब्द : एक शक्तिशाली हतियार

मानिसले बोल्दा प्रयोग गर्ने शब्दहरुले मन-मस्तिष्कलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्दछ । त्यसको प्रभाव सकारात्मक वा नकारात्मक दुबै हुने गर्दछ । शासक वा सामन्ती वर्गका मानिसहरुले प्रयोग गर्ने गरेका शब्द र सर्वसाधारणले प्रयोग गर्ने शब्दहरुमा विभिन्नता ...

मुन्दुम : किराती महागाथा

(क) मुन्दुम के हो ? किरात समुदायभित्र रहेको भाषिक विविधताअनुसार लिम्बूले मुन्धुम, सुनुवारले मुक्दुम/मुग्दुम र याक्खाले मुन्तुम भन्छन् । किरात राई समुदायभित्रका कुलुङले रिद्दुम; चाम्लिङले मुन्दुम/मुदुम; दुमी, मेवाहाङ, साम्पाङले मुद्दुम; प...

ब्लग : तामाङ प्रसारण दिवसको शुभकामना !

‘माम्’ (हजुरआमा) नेपाली (पर्वते) भाषाका धेरै शब्द जान्दिन थिएँ । घरमा तामाङ भाषा मात्र बोलिन्थ्यो । हामी दाजुभाइ दिदीबहिनीले नेपाली भाषामा कुरा गरेको माम् (हजुरआमा)लाई मन पर्दैनथ्यो । कतै नेपाली शब्द परिहाले ‘लु चु बामन दो दाजि । ह्राङला ग्...

ब्लग: तामाङ भाषा नजान्दा

युट्युव हेर्दै थिएँ । मनमा तामाङ भाषा सिक्ने कुनै युट्युव च्यानल छ कि भन्ने सोच आयो । सर्च गरेँ । एउटा एनिमेटेड भिडियो भेटियो । भिडियोमा एउटा केटा तामाङ लुगामा सजिएर हिड्छ । तामाङ बस्तीमा पुग्छ । गाउँलेले नयाँ मान्छे आएको ठानेर घर कता हो बा...

पहाड-पर्वत पुज्ने-पुकार्ने परम्परा

नेपाल सरदभित्र पहाड-पर्वत, भीर-पहरा, छाँगा-छहरा, गुफा-ओडार, नदी-नालाहरुलाई देवत्वको प्रतिक भनि पुज्ने प्रचलन परापूर्वकालदेखि नै चल्दै आएको हो । यो प्राकृतिक शक्तिको पूजकहरुले थालनी गरेका हुनाले यो त्यसैको परम्परा मानिन्छ जो तन्त्र विद्यासँग...

गोसाईकुण्ड : सबैको भगवान

‘सबैको भगवान्, गोसाईकुण्ड भगवान !’ जसलाई गोसाईकुण्डको शक्तिबारे थाहा छैन, उसलाई यो भनाइ अनौठो, अमिल्दो र अपत्यारिलो हुन सक्छ । तर, जसलाई परेको छ, उसले यो कुरा साँच्चै हो रहेछ भनि विश्वास गर्छन् किनभने धर्म, धार्मिक र आध्यात्मिक कुरा कुनै तर...

आरक्षणको मुद्दा राजनीतिक हो, प्रशासनिक मात्र होइन

अहिले आरक्षणको विषय यस्तो जटील बनेको छ कि अरु भए पो यहाँ गल्ती भयो, यहाँ सुधार्न सकिन्छ भन्नु । सँगै आन्दोलनमा हिँडेका, आन्दोलन गरेका सुरेश आले मगरको पार्टीका अध्यक्ष प्रधानमन्त्री हुनुहुन्छ । डा. ओम गुरुङले जिन्दगी बिताएका पार्टी अहिले सत्...

ताओ दर्शन, जसको ग्रन्थ बाइबलपछि सर्वाधिक बिक्री भयो

ताओ ते चिङको मार्गको सुरुवातकर्ता भनेर लाओत्सेलाई मानिन्छ । चिनियाँ भाषामा लाओत्सेको अर्थ हुन्छ- आदि गुरु अर्थात् प्राचीन गुरु । कतिपय विज्ञहरूको मतानुसार उनीभन्दा अगाडिदेखि नै ताओ मार्गको सुरुवात भैसकेको थियो । ई.पू. ६०० वर्षअगाडि लाओत्सेल...

आरक्षण के हो, के होइन ?

लोकसेवा आयोगको कर्मचारी भर्नासम्बन्धी पछिल्लो असमावेशी विज्ञापनले नेपालमा फेरि आरक्षण बहस चर्किएको छ। नेपालको संविधानमा भएको समावेशिता अधिकार तथा कर्मचारी भर्नासम्बन्धी ऐन बर्खिलाप हुनेगरी आयोगले निकालेको विज्ञापन तथा त्यो नरोक्न सर्वोच्च अ...

हिमालसँग चुलिएको तामाङ पहिचान

जातीय पहिचान भन्नाले सम्बन्धित जातिको थातथलो, संस्कृति, इतिहास, सामाजिक मूल्यमान्यता र परम्परागत संस्था आदि हुन् । सम्बन्धित जातिभन्दा बाहिरका समाज, देश तथा अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा पु¥याउन वा परिचित गराउन पहिचानको उपरोक्त आयामहरुले नै भूमिका ...

रसुवाको ठूलोभार्खुमा अभ्यासरत तामाङ न्यायप्रणाली

तामाङ जातिको आफ्नो छुट्टै परम्परागत न्यायप्रणाली रहेका छन् । तामाङ न्याय प्रणाली अलिखित तर सामाजिक स्वीकार्यत प्राप्त छन् । ह्युलछोक्पा (गाउँभेला) तामाङ न्यायप्रणालीको सर्वोच्च अंग हो । ह्युलछोक्पाले कानुनको निर्माण, अनुमोदन र लागु गर्ने गर...

थारुहरुमा भूमि कै चिन्ता

भूमिलाई आवाद गरेर कृषि भूमि बनाउने आदिवासी थारुहरु भूमिहीन बन्दै गएकोमा थारु अगुवाहरुले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । ‘भूमिपुत्र भनिने थारुहरु अव भूमिहीन थारु भन्नु पर्ने भएको छ ।’ सिरहास्थित लहान निबासी थारु अगुवा खड्गनारायण चौधरी भन्नु भयो- ‘...

कुलमान भ्रष्ट कि मोदी मतियार !

२४ सैं घण्टा जनतालाई उज्यालो दिन सफल भएका कुलमान घिसिङमाथि पटकपटक षड्यन्त्रपूर्ण खेलहरु हुँदै आइरहेको छ । विद्युत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकमा कुलमान घिसिङ आउनुअघि प्राधिकरणका कर्मचारीहरु विभिन्न खाले माफियाहरुको कमिसन मोहमा फसेका थिए ।...

तामाङ र बौद्ध धर्मको आयाम

तामाङ प्रथम राष्ट्रले आधुनिक नेपाल निमार्ण हुनु भन्दा हजारौ वर्ष पहिले देखि यो भूमिलाई आवाद गरि रहेको छ । आधुनिक नेपाल निमार्णका दौरान र उक्त युद्ध पश्चात लामो सिमान्तिकरणको सिकार भएता पनि आफ्ना विशिष्ट सांस्कृतिक, धार्मिक, आर्थिक तथा राजनै...

आदिवासीको आर्थिक विकासको सवाल

आदिवासी जनजातिको अधिकारको सवाल उठ्ने बित्तिकै आर्थिक सवालको चर्चा हुने गर्दछ । केही पक्षबाट नेवार र थकालीको आर्थिकस्तरको प्रसंग निकाल्दै आदिवासी जनजातिहरु समग्र विकासको चक्रमा पछाडि परेको तथ्यालाई अस्वीकार गर्ने गर्दछन् भने केही अभियन्ताहरु...

स्थानीय स्रोतमा आदिवासी जनजातिहरुको पहुँच

स्थानीय तह (नगरपालिका र गाउँपालिका) को स्रोत र सेवामा आदिवासी जनजातिको पहुँच अत्यन्त न्यून रहेको पाइएको छ । केही स्थानीय तहको बार्षिक कार्यक्रमको बिश्लेषणका आधारमा यस्तो अवस्था रहेको बिश्लेषकहरुले बताएका छन् । योजना तथा कार्यक्रममा साम...