व्हारिस्हुङ : जमिनलाई दिइने बलिपूजा

उठान तामाङहरु ख्रेला (माघ-फाल्गुन) छेपा ङा (वसन्तपञ्चमी)लाई जमिनमा वीज रोपणको आरम्भ वा खेतीकिसानी आरम्भको दिनको रुपमा लिन्छन् र पहिलो बालीको रुपमा एक सुर्का भए पनि बारी वा खेत खनजोत गरी मकै छरेर खेतीपातीको आरम्भ गर्छन् । खेतीपातीको क्...

तामाङ संस्कृतिको मौखिक परम्परा अध्ययन अनुभव

मेरो घर मिरिक हो । घर मिरिक भए तापनि दार्जिलिङमै स्कुल पढेँ । त्यसपछि कोलकताको जाधवपुर विश्वविद्यालयमा ग्राजुलेशनदेखि स्नातकोत्तर, त्यपछि एमफिल र पीएचडी तुलनात्मक साहित्यमा गरेँ । साहित्यको तुलनात्मक अध्ययनले विभिन्न साहित्यको तुलनालाई मात्...

तामाङ डायस्पोरा एकरुपताको डायस्पोरा होइन

डायस्पोरा जो उत्पतिको हिसाबले बुझिन्थ्यो त्यो आज अर्कै प्रकारले बुझिन्छ । डायस्पोरालाई आज वृहत तवरले बुझिने गरेको छ । उत्पतिको हिसबले यहुदीहरु जो विस्थापित भए पहिलो शताब्दीमा, उनीहरु विस्थापित भएर छरपष्ट भए, उनीहरुको त्यो जमातलाई डायस्पोरा ...

मौलिकताको खोजी : सकसपूर्ण यात्रा र तितो अनुभव

हालैको कुरा हो, इतिहास पर्गेल्ने क्रममा नब्बे साल (१९९०) को भूकम्प आसपास जन्मेकाहरुसँग उहिलेका कुरा गरिरहेको थिएँ । एक जना युवा हाम्रा संवादमा मिसिन आइपुगे र भने- ‘तपाईंलाई त पैसा आउँछ होला, यी बाजेको भागमा चाहीँ कति पर्छ ?’ प्रश्न सामान्य ...

कोभिड १९ र तामाङ बालबालिकाको शिक्षा

पृष्ठभूमि महामारीको रुपमा विश्वभरि फैलिएको कोभिड १९ भाइरसले विश्वका हरेक वर्ग र समुदायको सामाजिक, सांस्कृतिक तथा आर्थिक जीवनमा ठूलो रुपमा असर गरेको छ । तर पनि आदिवासी जनजाति समुदायमा यो भाइरसको प्रभाव बढी रहने कुरा विभिन्न प्रतिवेदनहरुले...

बहस ३ : तामाङ विकासका मोडल

वि.सं. २०३७ सालदेखि म नेपालको सामुदायीक विकास क्षेत्रमा क्रियाशील छु । विभिन्न अनुभवहरु र नेपालका विभिन्न ठाउँहरु डुल्दा के बुझ्यो भने धेरैजसो नेपालको समुदाय विकास अथवा नेपालको विकासको बाटो चाहीँ नेपालीले व्याख्या गरेको बाटो नहिँडिकन विदेशी...

बहस २ : तामाङ विकास मोडल

विकास र सुशासनको सम्बन्ध विकासको कुरा सुशासनसँग जोडिन्छ । सुशासन बिना विकास सम्भव छैन । त्यसैले सरकार, शासन, सुशासन पहिले प्रस्ट बुझ्नु जरुरी छ । सुशासन राज्याको एउटा सिङ्गो प्रणालीसँग जोडिएको हुन्छ, चाहे त्यो राजनीतिका कुरा होस् वा आर्...

बहस १ : तामाङ विकास मोडल

तामाङ समाज विकास नहुनुका कारणहरु के हुन् त ? यसलाई मसिनो रुपमा केलाउनु पर्ने हुन्छ । यो केलाएपछि अगाडि के गर्ने भन्ने कुरा हेर्नु पर्ने हुन्छ । विकास भन्ने वित्तिकै अहिलेसम्मको धारणा चाहीँ भौतिक विकास, त्यसमा पनि डोजर लगाएर बटो खन्ने भन्ने ...

धर्मनिरपेक्ष मुलुकको धार्मिक झन्डा !

गत साउन १५ गते मार्टिन चौतारीको आइतबारे छलफलमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय मानवशास्त्रका प्राध्यापक डम्बर चेम्जोङले नेपालको संविधान २०७२ ले कसरी पृथ्वीनारायण शाहको डिजाइन र इच्छाको “असली हिन्दुस्तान” बनाउने काम गरिरहेको छ भन्ने विद्यावारिधिको शो...

समस्याप्रति बरालिएको सरकार

महामारी तथा दैविक प्रकोप मानवीय कल्पना र नियन्त्रण बाहिरका बिषयहरु हुन् । मानिस पनि प्रकृति भित्रकै सचेत र सर्बश्रेष्ठ प्राणी हो । तर कुनै पनि घटनाका पूर्वसूचना प्राप्त गर्ने अब्बल क्षमता भने हुँदैन । केही प्रतिभावान तथा क्षमतावान युगपुरुषह...

नेपाली राष्ट्रिय झन्डाको हिन्दुत्व

संयुक्त राष्ट्रसंघले नेपालको राष्ट्रिय झन्डाका बारेमा लेखेको छ- ‘नेपालको राष्ट्रिय झन्डा विलक्षण छ । त्यसको कारण हो यसको परम्परागत हिन्दु रूपरंग ।’ राष्ट्रसंघले नेपालको राष्ट्रिय झन्डाको ‘हिन्दुत्व’का बारेमा गरेको यस व्याख्यालाई सजिलै पन्छा...

तामाङ-नेपाली यान्त्रिक अनुवाद प्रणाली : चुनौती, प्रगति र भावी योजना

१. परिचय यान्त्रिक अनुवाद प्रणाली याने कि Machine Translation(MT) System भन्नाले एक भाषामा भएको पाठलाई अर्को भाषामा अनुवाद गर्ने सफ्टवेयर एप्लिकेशन भन्ने बुझ्नु पर्दछ । यस्तो प्रणालीको प्रयोग विभिन्न अवस्था र क्षेत्रमा गर्न सकिने भएकाले ...

तामाङ प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापनाः औचित्य र आवश्यकता

१. पृष्ठभूमि जनगणना २०६८ मा कुल १५,३९,८३० जनसङ्ख्या तामाङ भाषिक वक्ता जनसङ्ख्या १३,५३,३११ रहेको छ जुन कुल जनसङ्ख्याको ५.८१ हो । तामाङ जातिआदिवासी जनजातिमध्ये तामाङ जाति तेस्रो स्थानमा रहेको छ भने भाषिक आधारमा भने दोस्रो स्थानमा रहेको छ ।...

आलमले खाएको गोली र ‘झोलेपोके’ नेतृत्व !

कुरो गत बुधबार (वि।सं २०७७ भदौं १०) मा झापा जिल्लाको झापा गाउँपालिको- ३ का वासिन्दा रफीकुल आलमले राज्य र राज्य पक्षका मान्छेहरुले मान्छेभन्दा प्यारो ठानेको, मानेको जनावर गाई-गोरु काटेको, मारेको आरोपमा प्रहरीको गोली खाएर ज्यान गुमाएको प्रसंग...

प्रतिक्रियाका सहायक कारक हुन् ग्याल्जि लामा

यतिबेला केही कलाकारहरुले साङ्गीतिक भिडियो निर्माणको क्रममा नेपालको झण्डा जलाइएको बारे पक्ष र विपक्षमा सर्वत्र बहस चलिरहेको छ । केहीले झण्डा जलाउनेलाई हदैसम्मको सजाय दिनु पर्ने भनिरहेका छन् भने केहीले सजायको विपक्षमा मत जाहेर गरिरहेका छन् । ...

ज्ञान सर्वत्र छ, ज्ञानकै व्यापार गरौं

फ्याफुल्ला (नमस्कार) ! यहाँहरु सबै सबैलाई । यहाँहरु सबै सबैमा परिवारजन, साथीभाइ र गाउँघर समेतमा सुस्वास्थ्यको कामना राख्न चाहन्छु । सर्वप्रथम पाँचौ तामाङ ज्ञान महोत्सवमा मलाई निम्तो दिनु भएकोमा तपाईहरु सबै सबैलाई धन्यवाद ! सरदार बहादुर स...

भाद्र ६ अर्थात् ‘तामाङ’ जातिनाम लेख्न अधिकार पाएको दिन

तामाङ पहिचान दिवस- २०२० को शुभ उपलक्ष्यमा नेपाल लगायत विश्वभरि रहेका सम्पूर्ण तामाङ समुदायमा खुशी र समृद्धिको शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु । मानिस यस धर्तिमा आफ्नो मूल्य-मान्यता र पहिचानसहित सम्मानपूर्वक (social value, identity and digni...

कृष्णका कुरा र अरू कुरा

आर्यभट्टयअनुसार महाभारत युद्ध ३१३७ ई.पू.(मा भएको थियो । रोहिणी नक्षत्र तथा अष्टमी तिथिको संयोगले जयन्ती नामक योगमा ३११२ ईशापूर्व ९अर्थात् आज १२ अगस्त २०२० (भन्दा ५१३२ वर्षपूर्व) श्रीकृष्ण्को जन्म भएको मानिन्छ । यही गणितले त महाभारतकाल सिन्ध...

तामाङ भाषाको ध्वनि  विश्लेषण र लेखन पद्धति

तामाङ भाषा एक ध्वनि युक्त (tonal) भाषा हो भन्नेमा विवाद छैन । यस भाषामा tone अनुसार शब्दको अर्थ फरक हुँदै जान्छ। वास्तवमा यस भाषा pitch accent प्रकारको ध्वनि युक्त (tonal ) भाषा हो। तामाङ भाषा लेखनमा कुन लिपि अपनाउने आदि विवाद देखिन्छ। वास्...

क्रान्ति हुने कुरा पनि हो, गर्ने कुरा पनि हो

कतिपय मित्रहरू भन्ने गर्नुहुन्छ– खै तपाईंहरूको क्रान्ति ? कहाँ पुग्यो तपाईंहरूको जनक्रान्ति ? कहिले हुन्छ क्रान्ति ? सामाजिक फासिवादी ओली सरकारद्वारा राजनीतिक प्रतिबन्धसहित यत्रो फासिवादी दमनका बिचमा पनि मित्रहरूको यस्ता जिज्ञासाले मलाई क्र...

गोने ङ्ह्य नै तामाङ ज्ञान दिवस हो

पृष्ठभूमि तामाङ समुदायले हरेक महिनालाई विशेष अवसरको रूपमा चिन्दै आएको छ । महिनाभित्र पनि पूर्णिमा र औँशीको आफ्नै महत्त्व हुने गर्दछ । अघिकांश कार्यक्रमहरू पूर्णिमा (ङ्ह्य) छेकमा गर्दछन् । औँशी (थुमथुम) छेकलाई भने त्यत्ति राम्रो मान्दैनन्...

भाषाको वर्गीकरणहरूमा तामाङ भाषा

भाषाको परिवार हुन्छ भन्ने धेरैलाई थाहा होला तर प्रभाव, आकृति आदिको आधारमा पनि भाषाको वर्गीकरण हुन्छ भन्ने कुरा थोरैले मात्र जानकारी होला । हाल विश्वमा ७,११७ (इथ्नोलग २०२०) जीवित भाषाहरू छन् । यी भाषाहरूलाई महादेश, देश, काल, शिक्षामा प्रयोग,...

बजेट कटौतीः मातृभाषा शिक्षामा अर्थ मन्त्रालयको बदमासी

पृष्ठभूमि भाषा आयोगले गत आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा मातृभाषामा शिक्षा र भाषाको संरक्षण तथा संवर्धनका लागि स्थानीय तहहरूका गाउँपालिका राष्ट्रिय महासङ्घ र नगरपालिका सङ्घसँग सहकार्यको लागि छलफल वा अन्तर्क्रिया गरी सझदारीकासाथ अघि बढ्ने प्रतिबद्...

आरक्षणको नीति कस्तो हुनुपर्छ ?

आरक्षणको नीति र अभ्यास गत महिना संसदको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिले आरक्षणसम्बन्धी सहमति गरेपछि पुनः आरक्षणको विषयले सबैको ध्यान आकृष्ट गरेको छ । नेपालमा आरक्षणको नीतिको व्यवस्था, प्रयोग र अभ्यास हुन थालेको करिब डेढ दशक भयो । दोस्र...

तामाङ भाषा शिक्षा : बहुलिपि (देवनागरी, तामयीग र सम्भोटा) प्रयोगको सान्दर्भिकता

पृष्ठभूमि शिक्षा सेवामा वि.सं. २०६६ साल साउन ३२ मा विद्यालय निरीक्षक पदमा नियुक्ति लिएपछि उदयपुर जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा पदस्थापना भई ३ महिना जति त्यहाँ कार्यरत रहेँ।तर लगत्तै शिक्षा सेवाको उपसचिवमा २०६६ साल मङ्सीर ३ मा बढुवा भएपछि जिल्...

सुधार हुनुपर्छ, गोरखापत्र दैनिकको बहुभाषिक पृष्ठ

नेपालकै जेठो दैनिक पत्रिकाको रुपमा प्रकाशित हुँदै आएको गोरखापत्र दैनिकले २०६२/०६३ को जनआन्दोलन–२ को राजनैतिक परिवर्तपछि (२०६४ असोजदेखि गोरखापत्र दैनिकले) ‘नयाँ नेपाल (बहुभाषिक) पृष्ठ’को रुपमा अलग्गै पृष्ठ छुट्टाएर नेपालका विभिन्न भाषाभाषीको...

शिक्षामा तामाङ भाषा र लिपिको कार्यदिशा

विषय सन्दर्भ पृथ्वीनारायण शाह (वि.सं.१८२५) देखि वि.सं. २०७७ सालसम्म करिब २५२ वर्षको अवधिमा राजा, राणा र राजा शासन हुँदै प्रजातन्त्रको स्थापनादेखि वर्तमान लोकतान्त्रिक गणतान्त्रिक शासकीय व्यवस्था स्थापना हुँदासम्म सरकारी कामकाजको भाषाका र...

मोदीले क्रान्तिकारी कवि वरवर रावलाई जेलमै मार्दैछन्

ऊ धर्तीबाट आतङ्कित भयो धम्कीमाथि धम्की दिँदै डरमाथि डर फिँजाउँदै ऊ आफैँ डरायो ऊ निवासस्थानबाट डरायो ऊ पानीदेखि डरायो ऊ स्कुलहरूदेखि डरायो ऊ हावादेखि डरायो स्वतन्त्रतालाई उसले नेल लगायो तर हतकडी बजे र, ऊ त्यस आवाजदेखि डरायो । – व...

सत्ता सञ्चालनमा निरोगीताको प्रश्न

विषय प्रवेश यहाँ विमर्श गर्न खोजेको निरोगीताको विषय कुनै व्यक्तिको शारीरिक र मानसिक अवस्थालाई लिएर सार्वजनिक खपतको लागि गर्न थालेको होइन । अर्कोतिर, रोगी व्यक्तिको उपहास गर्ने, खिल्ली उडाउने ढगंले विषय प्रेरित छैन । रोगी व्यक्तिहरुप्रति...

आदिवासी दिवस : सरकार र जातीय स्वपहिचानको सवाल

सन् १९९४ देखि अंग्रेजी (ईसं) वर्षको अगस्ट ९ तारिखका दिन हरेक वर्ष ‘विश्व आदिवासी दिवस’का रुपमा मनाउने गरिन्छ । यो वर्षको आदिवासी दिवस २६ औं हो । हुन पनि हाल विश्वमा २२० वटा देश रहेको मानिन्छ । त्यसमा सार्वभौम सत्ता आप्mनो हातमा नभएका स–साना...

जनता समाजवादी पार्टी नै किन ?

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा थुप्रै पार्टीहरू स्थापना भए र विभिन्न कालखण्डहरूमा विशिष्ट कार्यहरू गरेर आफ्नो कार्यभार पूरा गर्दैरहे । चाहे वि.सं. २००७ साल पछिको प्रजापरिषद् पार्टी होस या २०६२।६३ पछिका तमलोपा, मधेसी जनअधिकार फोरम, राजपा नै किन न...

राज्यसत्ता, कम्युनिष्ट र आजका श्यामकर्णहरू

पुरातन राज्यसत्ता शोषण, अन्याय र अत्याचारको कारखाना हो । त्यसलाई ध्वस्त गरेर न्याय, समानता र विश्व-मानवतावादमा आधारित नूतन राज्यसत्ताको स्थापना गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो । हामीले पाएको प्रशिक्षण यस्तै यस्तै हो । पुरातन राज्यसत्तालाई नूतन बनाउ...

राष्ट्रिय जनगणना २०७८ मा भाषाभाषिकासम्बन्धी चुनौती र समाधानका उपायहरू

Half the languages of the world are likely to die out during this century-David Crytal १. पृष्ठभूमि नेपालमा जनणनाको औपचारिक थालनी सन् १९११ बाट भएको हो । त्यसपछि प्रत्येक दश वर्षको अन्तरमा जनगणना हुँदै सन् २०११ को एघारौँ जनगणना हो...

एमसीसी र उद्वेलित साहित्यिक मनहरू

भनिन्छ, समस्या बाजा बजाएर आउँदैन । तर, नेपालमा अधिकांश समस्या शासक स्वयम्ले योजनावद्ध रूपमा बाजा बजाएर भित्र्याएको देखिन्छ । नेपालमा राष्ट्रघाती शासकहरू र देशभक्त जनताकाबीचमा लामो समयदेखि अन्तरविरोध रहँदै आाएको छ । अहिले त्यो अन्तरविरोध अमे...

लकडाउन खुकुलो हुँदैमा मास्क नखोलौ

आज विश्व कोरोनाको महामारीबाट आतंकित मात्र हैन यसले बिस्तारै बिस्तारै विश्वलाई नै शिथिल बनाउदै लगिरहेको छ । मानवीय क्षति सँगसँगै आर्थिक, सामाजिक क्षति पनि अतुलनीय हुने नै भयो । डिसेम्बरको अन्तिम दिन अर्थात डिसेम्बर ३१, २०१९ । जब चीनको वुहान ...

युग बदल्ने विप्लवका ‘सपनाका यात्रीहरू’

सपनाका यात्रीहरू सपना जोगाउनुपर्छ सपनामै जिउँछ जीवन, सपनामै रम्छ जीवन मान्छेहरू भन्छन्- प्रतिबन्धात्मक अवस्थामा पनि तपाईंहरूको सिर्जनात्मक कार्यमा कत्ति पनि कमी आएन हगि ! हामीले पनि ती मित्रहरूलाई भन्ने गरेका छौँ- यो प्रतिबन्ध त हामीलाई झन...

फ्लोएडको बलिदानमा उठेको अमेरिकी एन्टी फासिस्ट आन्दोलन

लुई चौधौँले ‘म नै राज्य हुँ, राज्य नै मै हुँ’ भनेजस्तै गरी अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफैंले आफैँलाई ‘ल एन्ड अर्डरको राष्ट्रपति’ को घोषणा गर्दै ‘लुईपथ’ पछ्याइरहेका छन् । जर्ज फ्लोएड हत्या-प्रकरणमा विश्वले राष्ट्रपति ट्रम्पको ‘लुईपथ...

सार्वजनिक प्रशासनको सङ्घीयकरणः मन्त्री त्रिपाठीज्यूको अभिभावकत्व

विषय सन्दर्भ नेपालको शासकीय र प्रशासकीय व्यवस्थामा वि.सं.२००७ सालमा लोकतन्त्रको स्थापनासँगै सार्वजनिक प्रशासनलाई संस्थागत गर्ने प्रयास भएको पाइन्छ।नेपालको प्रशासन सुधारको लागि भारतीय प्रशासनविज्ञ एन.एम.बुचको नेतृत्वमा गठित बुच कमिसनबाट स...

विकासको जग नागरिक स्वास्थ्य

विकास एउटा तुलनात्मक बहुआयामिक अवधारणा अर्थात् प्रक्रिया हो । यसलाई एउटै पाटोबाट मात्र व्याख्या विश्लेषण तथा परिभाषित गर्न सकिँदैन । यो मानिसहरूको परिस्थिति तथा सन्दर्भ, समुदाय, समाज, समय, राष्ट्र तथा देशअनुसार फरकफरक पर्न सक्छ । सामान्यतया...

धरातलीय यथार्थमा सार्वजनिक विद्यालय सुधारको खोजी

पृष्ठभूमि हामी कसैले आफ्नो जीवनको धरातलीय यथार्थलाई बिर्सन हुँदैन भन्ने उपसभामुख डा. शिवमाया तुम्बाहम्फेको भनाइ हरेक व्यक्ति, समाज र राष्ट्रको सन्दर्भमा लागू हुन्छ।शायद धरातल नटेकेका हाम्रा सोचहरू फगत स्वैरकल्पनामा सीमित हुन पुग्छन्।तसर्...

नेपालको नामाकरण तामाङ भाषामा भएको सबैभन्दा प्रमाणिक आधार

नेपालको नामाकरण प्राचीनकालदेखि नै विभिन्न ग्रन्थ, शिलालेखहरूमा रहेको पाइन्छ। नेपालको प्राचीन इतिहासको पुस्तकहरूमा नेपालको नामाकरणको विभिन्न तर्क र अनुमानहरु उल्लेख भएका पाइन्छन् । तिनीहरूमा नेप नामक गोपालवंशीहरूको बसोबास भएको ठाउँ भएको हुँद...

भाषिक आन्दोलन : किन अझै जेठ १८ गते कालो दिवस ?

पृष्ठभूमि भनिन्छ मानिसको दिमागसम्म पुग्न सम्पर्कको लागि मातृभाषाबाहेक अन्य जुनसुकै  भाषामा कुरा गर्दा हुन्छ तर मानिसको मनसम्म नै पुग्नु छ भने मातृभाषामै कुरा गर्नु पर्दछ।त्यसैगरी कुनै जातिको अस्तित्व लोप गराउनु वा हत्या गर्नु छ भने त्यस ...

छोटे राजाहरुलाई गणतन्त्रको सलामी

विश्व कोभिड– १९ भाइरसको संक्रमणले शिथिल बनेको कुरा सबै सर्वबिदित नै छौ । हामी नेपालीहरु विश्वको विभिन्न मुलुकहरुमा कोभिड– १९को संक्रमणबाट जोगिन र बाँच्नका लागि अनवरत संघर्ष गरिरहेका छौं । विश्वले नै बन्दाबन्दीको अवस्था ब्योहोर्नु परिरहेको अ...

ओलीको आदर्श राज्य

पृष्ठभूमि दार्शनिक प्लेटोले आफ्नो पुस्तक द रिपब्लिकमा आदर्श राज्यको पूर्व शर्तहरु उल्लेख गरेको थियो । उनको अनुसार,‘ जुन राज्यमा दार्शनिक र कवि शासक र शासक दार्शनिक र कवि हुन्छन्, त्यस्तो राज्य आदर्श राज्य हुन्’ भनेका थिए । प्लेटोको यो भ...

मातृभाषामा आधारित दोस्रो र विदेशी भाषा सिकाइ

पृष्ठभूमि विद्यालयको शिक्षण सिकाइको माध्यम भाषा नेपाली भएकाले बालबालिकाको सिकाइ सहजताको लागि भनेर पाँचथरको फिदिम नगरपालिकास्थित देवकोटा कुनै एक विद्यालय सेवा क्षेत्रका अभिभावकले आफ्ना बालबालिकालाई आफ्नो लिम्बू भाषा सिकाएनन् । उनीहरूलाई आ...

बहुभाषी नेपालमा मातृभाषा कि संस्कृत भाषा ?

हालसालै शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गतको पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले कक्षा एकको संस्कृत विषयको पुस्तक तयार पारेर त्यसलाई मान्यता दिइसकेको जानकारी विभिन्न पत्रपत्रिकामार्फत प्राप्त भएको छ । यो निर्णयलाई असन्तुष्टी जनाउन केही लेखहरु पनि प्रकाशनमा आए...

संस्कृत भाषा : भ्रम र यथार्थ- ३

संस्कृत मातृभाषा होइन र संविधानतः नेपाली पनि मातृभाषा होइन । यस तथ्यलाई प्रष्ट पार्नका लागि नेपालको संविधान (२०७२) र अनिवार्य तथा निशुल्क शिक्षासम्वन्धी ऐन, २०७५ हेर्नुपर्ने हुन्छ । म ती भाषिक प्रावधानहरू प्रस्तुत गर्दछु- १. ‘देवनागरी लि...

संस्कृत भाषा : भ्रम र यथार्थ- २

‘संस्कृत भाषा सबै भाषाको जननी (आमा) हो’ भन्ने कथनले एकातिर भाषा अध्येयताहरूलाई पेट मिचिमिचि हसाउँछ भने अर्कोतिर हाम्रा चिन्तन-मन्थन र ज्ञानविज्ञानको वैज्ञानिक परम्परामाथि पनि प्रहार गर्दछ। यो कयन भ्रमात्मक मात्र होइन, षड्यन्त्रमूलक पनि छ । ...

संघीय शिक्षा पद्धतिमा मातृभाषा र संस्कृत भाषाका सवालहरू

पृष्ठभूमि संसारकै सुन्दरतम र उत्कृष्ठ व्यवस्था मानिन्छ, लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक सङ्घीय शासन व्यवस्था । यो व्यवस्था विश्व परिदृश्यमा हेर्दा प्रजातन्त्रको पनि परिमार्जित संस्करणको रूपमा विश्वका विभिन्न मुलुकहरूमा प्रयोग र अभ्यास  भरहेको...

संस्कृत, अंग्रेजी र मातृभाषाको शिक्षामा प्रयोगजन्य परिदृश्यहरू

शब्द ब्रम्हा संस्कृत उक्तिको नेपालीकृत अर्थ कुनैपनि शब्दले विचार वा भावको सम्प्रेषणको सामर्थ्य राख्छ भन्ने हुन्छ । अझ शब्दमा त्यस्तो शक्ति हुन्छ जसबाट मानिसको मनमस्तिष्क मात्र नभई हृदयको अन्तरकुन्तरमा उत्पन्न मनोभाव वा संवेदना व्यक्त गर्न स...

वामदेव सकस !

विषय उठान वामदेव सकस यतिबेला ओलीको अध्यक्ष र प्रमबाट राजीनामासम्म आइपुगेको छ । वामदेव गौतम नेपालको राजनीतिमा चीर परिचित नाम हो । उहाँको परिचय दिन आवश्यक छैन । उहाँ नेपालको राजनीतिको मुख्य खेलाडी नभएपनि सहायक पात्र चाँहि हुन् । सहायक अर्थ...

असगंठित क्षेत्रको लागि राज्यको दायित्व

पृष्ठभूमि कोरोना भाइरस महामारीविरुद्ध गएको चैत ११ देखि सुरु लकडाउन किस्ताबन्दीमा बैशाख २५ सम्म तन्किएको छ । मानिसहरु राजधानी/शहर वा कार्यस्थलबाट लकडाउन तोड्दै सयौं किलोमिटर पैदल हिँडेर आ–आफ्नो घर जाने लर्को लागेको छ । सडकमा तिनका हृदयवि...

सुरक्षित यात्राको अधिकार

संसारमा शारीरिक मानसिक अपाङ्ग भएका व्यक्तिहरुको संख्या कति होला ? त्यसको ठ्याक्कै प्रतिशत त नहोला । अन्य तथ्यांक जस्तै यसको पनि आ–आफ्नै व्याख्या छन् । संख्या जति होस् अर्थात् थोरै नै होस्, के तिनको बाँच्ने अधिकार छैन ? तिनले आफ्नो शारीरिक, ...

सरकारलाई नयाँ वर्षको शुभकामना !

एक दिन एउटा कार्यक्रम सकेपछि बहालवाला भाषा आयोगका अध्यक्ष डा.लवदेव अवस्थीसँगै फर्कने क्रममा डेनमार्कको राजधानी कोपेनहेगनमा विद्यावारिधिको लागि बस्ने बेलाको एउटा प्रत्यक्ष अनुभव उहाँले बताउनुभयो, ‘एक जना महिलालाई आफनो श्रीमानले बिसञ्चो भएकोल...

संविधानको दुरुपयोग गर्नु गम्भीर अपराध

विश्व कोभिड–१९ को आक्रान्तले भयावह भएको अवस्थामा यस संक्रमणबाट नेपाल पनि अहिले अछुतो छैन । विभिन्न जिल्लाहरुमा संक्रमित संख्या बढेसँगै जोखिम पनि उच्च हुँदैछ । जोखिमको संभावनाका कारण लकडाउनको समय बढाईएको छ । जसका कारण सर्वसाधारण नागरिक र विद...

बोन धर्मको उत्पत्ति र वर्तमान अवस्था

परिचय हामी मध्ये धेरै मानिसहरु बुद्ध धर्म र बोन्पो(बोन) धर्मलाई एउटै सिक्काको दुई पाटो हुन् भन्ने भ्रममा छौं । पहिले यो भ्रमको खाडल बाट माथी उठ्न जरुरी छ । तिब्बतमा बुद्ध धर्मको प्रचार हुनु भन्दा पहिले नै बोन धर्मको स्थापना भएर प्रचारप्र...

मालको चाल नपाएपछि

नेपाल मन्दिरै मन्दिरको देश हो, तसर्थ, पनि हामीले मन्दिर र मुर्तिलाई नै पुरातात्विक महत्वको वस्तु मान्यौं । त्यस्तै सांस्कृतिक सम्पतिहरुमा हाम्रो ध्यान गयो । किनपनि भने नेपाल संस्कृतिको खानि भएको देश पनि हो । नेपालबाट सयौँ पुराना गाडीहरु ...

संकटको बेला राज्यको भूमिका आर्थिक क्षति होईन, मानवीय क्षति जोगाउन केन्द्रीत हुनु पर्दछ

महामारी, भोकमरी र भ्रष्टाचारीको जटिलताले गुज्रिएको परिस्थिति वर्तमान नेपालको परिदृश्य रहेको छ । विश्व महामारी कोरोना भाइरसको आक्रान्त र भयावहले आतंकित बनाएको छ । मानिस–मानिस नै देख्दा, भेट्दा भयभीत हुन्छन् । विश्वको महाशक्तिशाली राष्ट्रदेखि...

‘क्रान्तिमा जीवन आहुती दिनेहरुको हिसाब भएन’- प्रजातन्त्र सेनानी श्यामकुमार तामाङ

(२००७ सालको प्रजातन्त्र प्राप्तिको आन्दोलनले नयाँ समय र चेतनाको प्रवाह समाजमा भित्र्याएको थियो । राजनीतिक रुपमा नेपाली कांग्रेसको यस आन्दोलनमा मुख्य भूमिका थियो । कांग्रेसको आन्दोलनको आधार स्तम्भ थियो- जनमुक्ति सेना । यसै सेनाका सदस्य स...

ताम्सालिङ स्वशासनको आन्दोलन

वामपन्थीहरु भन्ने गर्छन् ‘कम्युनिष्ट आइडोलोजी’ राज्यविहीनता र राजनीति विहिनतामा पुग्ने संघर्षकै परिमाण स्वरुप अन्तरिम संविधान र त्यसपछि नयाँ संविधान आयो । तर, अन्तरिम संविधानभन्दा धेरै पछाडि फर्केर नयाँ संविधान आयो । यो संविधानले राज्यका सं...

तेस्रो विश्वयुद्धको सामना

विषय प्रवेश चीनको वुहानबाट शुरु भएको कोरोना यतिबेला विश्वव्यापी बनेको छ । कोरोनाको उत्पतिलाई नै आधार मानेर चीनमाथि व्यापक प्रहार र बदनामीकरण गर्ने र गर्न सक्ने दुष्प्रयत्न हुँदै आएको छ । कोरोनाले विश्वभरि आफनो शक्ति प्रदर्शन गरिरहेको बेल...

विकल्प : खराब शासकको होइन, खराब अवधारणाको खोजौँ

नवउदारवादी अर्थराजनीतिको चरम असफलताबाट उदय भएको खराब शासकहरुको दबदबा रहेको युगमा मानव जाति बाँच्नु परेको छ  । हामी बाँचेको युग ट्रम्प, मोदी, जोन्सन र ओलीजस्ता अनुदार दक्षिणपन्थी खराब शासकहरुले दिगविजय हाँसिल गरेको युग हो । यस्तो बेला मानव ज...

रैथानीयतामाथि संकटको भुमरी

मानिसले जीवनमा दुई जिनिस उत्पादन गर्छ । एक, आफूजस्तै मानिस । दुई, जीवनलाई आवश्यक भौतिक र बौद्धिक सामग्री । बौद्धिक सामग्रीमध्ये एक हो- संगीत । संगीतले मानव मनको भाव व्यक्त गर्छ, त्यो भाव निश्चित भाषामा सबैभन्दा बढी व्यक्त हुन सम्भव हुन्छ । ...

तामाङ सामाजिक आन्दोलनः विगत, वर्तमान र भविष्य

परिचय सामान्य भाषामा सामाजिक आन्दोलन भनेको सामाजिक परिवर्तन गर्नका लागि वा परिवर्तनलाई रोक्नका लागि गरिने सामुहिक प्रयास हो । जहाँ साझा उद्देश्य, साझा विश्वास र साझा धारणा रहेको हुन्छ । सामाजिक आन्दोलन मूलतः सामाजिक हित र भलाइका लागि सिर...

ताम्सालिङ प्राप्ति : राजनीतिमा आउनुकाे विकल्प छैन

म वि.संं. २०२२ सालदेखि विद्यार्थी आन्दोलनमा होमिएँ । २०२२ सालमा आएएससी प्रथम श्रेणीमा उतीर्ण गरेपछि मोरङ क्याम्पसबाट विद्यार्थी आन्दोलनका लागि प्रतिनिधि छनोट भएर काठमाडौं आएदेखि देशको माहोल बुझ्न थालेँ । इन्जिनियरीङको सपना त्यागेर राजनीतिमा...

भद्रगोल जेलको सम्झना

लकडाउनका दिनहरु बितिरहेका छन् । कपनको गुम्बामा ठोकिएको एक झुल्का घामले मेरो निन्द्रा बिउँझेको छ । कालो कफीको लतमा गजडी झैँ लठिने मेरो पहिलो कर्म त्यहीँबाट शुरु हुन्छ । कालो कफी नखाए मेरो शरिरमा घाम उघ्रेको अर्थ हुँदैन । बडो उदास यो दिन आफ्न...

कोरोना रोकथाम : चुनौती र अवसर

विश्वव्यापी बन्दै गएको कोरोनाको प्रकोप रोकिने छाँटकाँट छैन । यस्तो लाग्दैछ, कोरोना संसार ध्वस्त पार्ने महाअभियानमा निस्केको छ र यसले तीब्र वेगमा आफ्नो गति फैलाउँदैछ । भौतिक साधनस्रोतले सम्पन्न भनिएका मुलुकहरू नै कोरोनाको प्रकोपले आक्रान्त छ...

भुइँ मान्छेकाे लकडाउन डायरी

धर्तीको रमणीय देशको कुरुप राजधानीमा छु । कुरुप यश मानेमा कि यो प्रकृतिका कारण कुरुप होइन, यहाँको राजनीतिलाई कुरुप भनिएको हो । अर्थात् प्राकृतिक सौन्दर्यको दृष्टिले कुरुप भन्न खोजेको विल्कुल होइन । शुरुमै गलत अर्थ लाग्न सक्ने अनेक कारण यो स्...

‘म’ सचेत र जिम्मेवार नागरिक

यति बेला कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) को संक्रमण चरम रुपमा विश्वभरि तिव्र गतिमा फैलिरहेको छ । यसले सिङ्गो विश्वको अर्थतन्त्रलाई लगभग धराशायी बनाउन लागेको देखिन्छ । चीनको बुहान शहरमा पहिलोपटक देखिएको कोरोना भाइरले विश्वका शक्तिशाली राष्ट्रहरुलाई ...

विश्व आक्रान्त पारेको कोरोनाका चुनौती र नियन्त्रण

कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) को प्रकोपका कारणले विश्व शिथिल बन्दै गइरहेको छ । यसका कारण विश्व अर्थतन्त्र नै नराम्रोसँग प्रभावित हुने भएको छ । कोभिड-१९ कै कारण व्यापार, व्यवसाय ठप्प भएका छन् । विभिन्न देशहरूले कोभिड-१९ बाट बच्न लकडाउन विधि अपनाइर...

कोरोना कहर र नागरिकको दायित्व

अहिले विश्व एउटा नसोचेको विषम परिस्थितिको सामना गर्दैछ । चीनको हुवेई प्रान्तको राजधानी वुहानमा देखापरेको कोरोना भाइरस (कोविद-१९) ले संसारभर आतङ्क मच्चाइरहेको छ । संसारका सबै देशमा फैलिसकेको यो भाइरसले महामारीको रूप लिइसकेको छ । गत जनवरी तेस...

ताम्सालिङ र तामाङ स्वायत्त राजनीतिक इकाईहरु

ताम्सालिङको भूगोल पूर्व दूधकोशी, पश्चिम बुढिगण्डकी, उत्तर हिमाल र दक्षिण चुरेको तल्लो किनारासम्मको भू-भागमा तामाङ जातिको घना बसोवास रहेको छ । प्राचीनकालमा यो चारकिल्लाभित्रको भू-भाग ‘माङ ह्युल’ वा ‘तामाङ ह्युल’ वा ‘तामाङ ह्युल्सा’ नामले ...

बुद्धिमान मोक्तानको ‘जिक्तेन तामछ्योइ’ माथि चर्चा

जिक्तेन तामछ्योइ (लोकशास्त्र), साछ्या-नामछ्या (आकाश-धर्तीको सृष्टि), ठुङराप-धुङराप (उत्पत्ति र वंशावली) जस्ता शिर्षकमा प्रायः सृष्टिको कथा र तामाङ थरीय उत्पत्ति स्थान, कुलदेवता र वंशको व्याख्यान ताम्बाले गर्ने गरेको पाइन्छ । बुद्धिमान मोक्त...

मौलिकता हराएको नेपाली विज्ञापन

नेपालमा हरेक क्षेत्र तथा विधाहरुमा मौलिकताको कुरा उठिरहँदा नेपाली विज्ञापन क्षेत्र त्यसबाट अछुटो रहने कुरा नै भएन । स्वभाविक रुपले नेपाली विज्ञापन क्षेत्रमा पनि मौलिकताको कुरा उठ्ने नै भए, उठीरहेकै छन् र उठाइरहकै छन् । विज्ञापनमा नेपाली ...

मृत्युबाट जोगाउने मेरो असल अभिभावक गणेश सर

गणेश पण्डित नुवाकोटको वामपन्थी आन्दोलन मात्रै होइन देशकै एक ईमानदार देशभक्त वामनेता हुनुहुन्थ्यो । उहाँ हामी र हामीभन्दा अग्रजहरुका पनि अभिभावक हुनुहुन्थ्यो । जीवनका अप्ठेरा दिनहरु आउँदा झट्ट सम्झने विरलै मान्छे हुन्छ प्रत्येक नागरिकका ।...

ताम्सालिङ नहुनुमा प्रणालीगत त्रुटी

प्रदेशवासीहरुको अपेक्षा विपरित गण्डकी र कर्णाली झैँ प्रदेश नम्बर ३ लाई पनि बागमती नामाकरण गरिएको छ । बिगतमा नेवा-ताम्सालिङ नामाकरण गरेरै छाड्ने बाचा कसम खाने प्रदेश सांसदहरु बागमतीको पक्षमा पार्टी निर्देशन आए पछि निरिह भएका थिए । दलीय राजनी...

नेपालको संविधानमा ‘राज्य भाषा’ र ‘मातृभाषा’ सम्बन्धी परिकल्पना

नेपालको संविधान (२०७२)ले दुइ प्रकारका भाषाको व्यवस्था गरेको छ– ‘राज्य भाषा’ र ‘मातृभाषा’। नेपाली भाषालाई राज्य भाषा मानेको छ भने अन्यलाई मातृभाषा। राज्य भाषालाई राज्य (सरकार)का सबै कामकाज गर्न दिइएको छ भने मातृभाषालाई शिक्षामा मात्र सिमित प...

तामाङ जातीय मुक्ति आन्दोलनको अबको कार्यदिशा

हामी अहिले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालमा बाँचिरहेका छौं । झन्डै सात दशक लामो सामन्तवाद बिरोधी आन्दोलन र हजारौं वीर विरङ्गनाहरुको बलिदान स्वरुप यो राजनैतिक परिवर्तन सम्भब भएको हो । त्यसको निम्ति सबैभन्दा पछिल्लो माओवादी जनयुद्धको जगमा ...

सरकार लोकप्रिय बन्ने नाममा निरङ्कुश बन्न उद्धत

नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतान्त्रिक देश हो । त्यसका हामी नागरिक । हामीले मान्नु पर्ने अर्थात् परिपालना गर्नु पर्ने गणतान्त्रिक नेपालको नयाँ संविधान । मूलतः संविधान अनुसार मुलक चल्यो कि चलेन ? संविधानतः देशको बागडोर सम्हाल्नेहरु चले चलेनन् ...

विरक्तिएका प्रेम र ताम्सालिङको रोदन

पछिल्लो समय प्रदेश नं. ३ को राजधानी र नामाकरणको सवाललाई लिएर मध्य नेपालको बहस केही तातेको थियो । अहिले यो सवालका चर्चा सेलाए पनि केही बाछिटाहरु सामाजिक सञ्जालतिर भेटिन्छन् । त्यही विषय बारे यो लेखमा केही चर्चा गर्दैछु । बहसमा प्रदेश ३ को...

गुमनाम सहिद तुलाराम अर्थात् गोले काइँला

२००७ सालको क्रान्तिमा विराटनगरको मोर्चा गिरिजाप्रसाद कोइरालाले सम्हालेका थिए । विराटनगरको जुट मिलमा तुलाराम तामाङ काम गर्थे । तामाङ गिरिजाबाबुकै साथी हुन् । राणाहरुले सबैलाई हाम्रा रैतीमात्र भन्थे । हामीलाई रैतीबाट सर्वभौम सम्पन्न नागरिक...

ल्होछार : ज्योतिष विज्ञान र फलित ज्योतिष

भारतीय ज्योतिषमा दुई-दुई महिनाको एउटा ऋतु गरी वर्षको छ ऋतु जनाएता पनि हिमाली पात्रोमा तीन-तीन महिनाको एउटा ऋतु मानेर वर्षको चार ऋतु मात्रको गणना गरिन्छ । भूगोलको देशान्तरले गर्दा ऋतुको मौसम प्रकट हुनु मसिनो खालको फरकपन देखा पर्दछ । त्यसले ग...

हार्नेहरुका इतिहास : मिथक कथा

विगतलाई अंग्रेजीमा 'past' भन्दो रहेछ । मानव समाजमा विगतलाई नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने विधि र परम्परा हुन्छन्, त्यही कुराले मान्छेलाई मान्छे बनाउँदो रहेछ । यदि विगतलाई निरन्तरता दिने, विगत नयाँ पुस्तामा सार्ने विधि छैन भने त्यो वास्तबमा ...

धर्मको नाममा सांस्कृतिक हस्तक्षेप र तिब्बतीकरणको अभियान

हाल नेपालमा भारतको दलाई लामाका मिशेनरी बौद्ध पाठशाला र बौद्ध विहार-गुम्बाहरुमा अध्ययन गरी नेपाल फर्किए पछि ‘खेन्पो’ (संघनायक), ‘टुल्कु’ (अवतारी) र ‘रिम्पोर्छे’ (महान/मूल्यवान)को उपाधि दिने र लिने होडबाजि नै चल्ने गरेको छ । त्यस प्रकारको आधा...

तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध

तिमाल क्षेत्रलाई तामाङहरुले आफूहरुको ऐतिहासिक महत्वको क्षेत्र मान्दै आएका छन् । झिंगु, रोशी र सुनकोशी नदीले छुने मध्यपहाडी बेँसी भेगमा रहेको तिमाल क्षेत्रले महत्वपूर्ण इतिहास र सांस्कृतिको विरासत बोक्दै आएको छ । हरेक वर्षका चैत्र शुक्ल च...

तामाङ साहित्यले समाउनुपर्ने बाटो

मानिसले बोलिने भाषाहरु अहिलेको निर्माण होईन । मानिसको विकास क्रमसँगै युगौंको त्याग र समर्पणको प्रतिफल हो । त्यसैले कुनै पनि भाषा कसैको सर्वश्रेष्ठ र कसैको निम्नकोटीको भन्ने हुँदैन । हुन त राज्यको पहुँचको भाषा वा राष्ट्र-अन्तर्राष्ट्रिय पहँु...

कसरी दबाइयो चैनपुर लिम्बू विद्रोह ?

गोरखाली फौजसँग लड्ने भिड्ने लिम्बू सुब्बाहरूमध्ये केहीले गोरखाली राजा पृथ्वीनारायण शाहसँग सम्झौता गरी हिजो सेन राजाहरूबाट आफूले प्राप्त गरेको अधिकारसहितको लालमोहर लिए भने कतिपय सुब्बाहरू सिक्किमतिर राजनीतिक शरणमा पुगी आफूहरूको भूमि फिर्ता ग...

दशैंको राजनीति

कृषि युग हुँदै अगाडि बढेका दुनियाँका सबै समाज र जातिका परम्परागत चाडपर्वमध्ये बाली लगाउने र बाली भित्र्याउने समयका चाडपर्व विशेष महत्व्का रहिआएका देखिन्छन् । नेपालका जनजातिका अधिकांश पर्व पनि यसै कोटीमा रहेको पाइन्छ । दक्षिण एसियाको सिन्धु ...

यसकारण दशैं परित्याग

आफ्नो चाडपर्वलाई चाहिँ निमिट्यान्न हुन नदिऊँ, र दशैं जस्तो चाडले जनजाति चाडहरूलाई सिध्याएको हुनाले सके बहिष्कार गरौँ, नसके परित्याग गरौँ त्यति पनि नभए आफ्नो चाडपर्व चाहिँ धुमधामले मनाऔँ भन्ने कुरामा जनजाति आन्दोलन विगतका वर्षहरूदेखि निर्देश...

दशैंलाई साझा पर्व भनेर अतिरञ्जित गर्नुको औचित्य छैन

दशैं मनाउने परम्पराको सुरुवातबारे नेपालका समाजशास्त्री, संस्कृतिविद् र इतिहासकारहरूका भिन्नभिन्न दृष्टिकोणहरू छन् । कसैले यसको विशुद्ध धार्मिक कोणबाट व्याख्या विश्लेषण गर्ने गरेका छन् भने कसैले शासक वर्गको वीरता, सौर्य आदिको प्रशंसा गर्ने उ...

शिक्षामा गुणस्तर के हो ?

शिक्षामा गुणस्तरको कुरा गर्दा दुई तीनवटा कुराहरु आउँछन् । गुणस्तर भनेको के ? शिक्षकले के गर्न सकिन्छ ? र, भाषा कसरी जोड्ने ? गुणस्तर भनेको शिक्षकले पढाएका केटाकेटीहरु काम लाग्यो भने त्यो गुणस्तर भयो, लागेन त्यो गुणस्तर भएन । शिक्षकले कुन...

शब्द : एक शक्तिशाली हतियार

मानिसले बोल्दा प्रयोग गर्ने शब्दहरुले मन-मस्तिष्कलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्दछ । त्यसको प्रभाव सकारात्मक वा नकारात्मक दुबै हुने गर्दछ । शासक वा सामन्ती वर्गका मानिसहरुले प्रयोग गर्ने गरेका शब्द र सर्वसाधारणले प्रयोग गर्ने शब्दहरुमा विभिन्नता ...

मुन्दुम : किराती महागाथा

(क) मुन्दुम के हो ? किरात समुदायभित्र रहेको भाषिक विविधताअनुसार लिम्बूले मुन्धुम, सुनुवारले मुक्दुम/मुग्दुम र याक्खाले मुन्तुम भन्छन् । किरात राई समुदायभित्रका कुलुङले रिद्दुम; चाम्लिङले मुन्दुम/मुदुम; दुमी, मेवाहाङ, साम्पाङले मुद्दुम; प...

ब्लग : तामाङ प्रसारण दिवसको शुभकामना !

‘माम्’ (हजुरआमा) नेपाली (पर्वते) भाषाका धेरै शब्द जान्दिन थिएँ । घरमा तामाङ भाषा मात्र बोलिन्थ्यो । हामी दाजुभाइ दिदीबहिनीले नेपाली भाषामा कुरा गरेको माम् (हजुरआमा)लाई मन पर्दैनथ्यो । कतै नेपाली शब्द परिहाले ‘लु चु बामन दो दाजि । ह्राङला ग्...

ब्लग: तामाङ भाषा नजान्दा

युट्युव हेर्दै थिएँ । मनमा तामाङ भाषा सिक्ने कुनै युट्युव च्यानल छ कि भन्ने सोच आयो । सर्च गरेँ । एउटा एनिमेटेड भिडियो भेटियो । भिडियोमा एउटा केटा तामाङ लुगामा सजिएर हिड्छ । तामाङ बस्तीमा पुग्छ । गाउँलेले नयाँ मान्छे आएको ठानेर घर कता हो बा...

पहाड-पर्वत पुज्ने-पुकार्ने परम्परा

नेपाल सरदभित्र पहाड-पर्वत, भीर-पहरा, छाँगा-छहरा, गुफा-ओडार, नदी-नालाहरुलाई देवत्वको प्रतिक भनि पुज्ने प्रचलन परापूर्वकालदेखि नै चल्दै आएको हो । यो प्राकृतिक शक्तिको पूजकहरुले थालनी गरेका हुनाले यो त्यसैको परम्परा मानिन्छ जो तन्त्र विद्यासँग...

गोसाईकुण्ड : सबैको भगवान

‘सबैको भगवान्, गोसाईकुण्ड भगवान !’ जसलाई गोसाईकुण्डको शक्तिबारे थाहा छैन, उसलाई यो भनाइ अनौठो, अमिल्दो र अपत्यारिलो हुन सक्छ । तर, जसलाई परेको छ, उसले यो कुरा साँच्चै हो रहेछ भनि विश्वास गर्छन् किनभने धर्म, धार्मिक र आध्यात्मिक कुरा कुनै तर...

आरक्षणको मुद्दा राजनीतिक हो, प्रशासनिक मात्र होइन

अहिले आरक्षणको विषय यस्तो जटील बनेको छ कि अरु भए पो यहाँ गल्ती भयो, यहाँ सुधार्न सकिन्छ भन्नु । सँगै आन्दोलनमा हिँडेका, आन्दोलन गरेका सुरेश आले मगरको पार्टीका अध्यक्ष प्रधानमन्त्री हुनुहुन्छ । डा. ओम गुरुङले जिन्दगी बिताएका पार्टी अहिले सत्...

ताओ दर्शन, जसको ग्रन्थ बाइबलपछि सर्वाधिक बिक्री भयो

ताओ ते चिङको मार्गको सुरुवातकर्ता भनेर लाओत्सेलाई मानिन्छ । चिनियाँ भाषामा लाओत्सेको अर्थ हुन्छ- आदि गुरु अर्थात् प्राचीन गुरु । कतिपय विज्ञहरूको मतानुसार उनीभन्दा अगाडिदेखि नै ताओ मार्गको सुरुवात भैसकेको थियो । ई.पू. ६०० वर्षअगाडि लाओत्सेल...

आरक्षण के हो, के होइन ?

लोकसेवा आयोगको कर्मचारी भर्नासम्बन्धी पछिल्लो असमावेशी विज्ञापनले नेपालमा फेरि आरक्षण बहस चर्किएको छ। नेपालको संविधानमा भएको समावेशिता अधिकार तथा कर्मचारी भर्नासम्बन्धी ऐन बर्खिलाप हुनेगरी आयोगले निकालेको विज्ञापन तथा त्यो नरोक्न सर्वोच्च अ...

हिमालसँग चुलिएको तामाङ पहिचान

जातीय पहिचान भन्नाले सम्बन्धित जातिको थातथलो, संस्कृति, इतिहास, सामाजिक मूल्यमान्यता र परम्परागत संस्था आदि हुन् । सम्बन्धित जातिभन्दा बाहिरका समाज, देश तथा अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा पु¥याउन वा परिचित गराउन पहिचानको उपरोक्त आयामहरुले नै भूमिका ...

रसुवाको ठूलोभार्खुमा अभ्यासरत तामाङ न्यायप्रणाली

तामाङ जातिको आफ्नो छुट्टै परम्परागत न्यायप्रणाली रहेका छन् । तामाङ न्याय प्रणाली अलिखित तर सामाजिक स्वीकार्यत प्राप्त छन् । ह्युलछोक्पा (गाउँभेला) तामाङ न्यायप्रणालीको सर्वोच्च अंग हो । ह्युलछोक्पाले कानुनको निर्माण, अनुमोदन र लागु गर्ने गर...

कुलमान भ्रष्ट कि मोदी मतियार !

२४ सैं घण्टा जनतालाई उज्यालो दिन सफल भएका कुलमान घिसिङमाथि पटकपटक षड्यन्त्रपूर्ण खेलहरु हुँदै आइरहेको छ । विद्युत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकमा कुलमान घिसिङ आउनुअघि प्राधिकरणका कर्मचारीहरु विभिन्न खाले माफियाहरुको कमिसन मोहमा फसेका थिए ।...

तामाङ र बौद्ध धर्मको आयाम

तामाङ प्रथम राष्ट्रले आधुनिक नेपाल निमार्ण हुनु भन्दा हजारौ वर्ष पहिले देखि यो भूमिलाई आवाद गरि रहेको छ । आधुनिक नेपाल निमार्णका दौरान र उक्त युद्ध पश्चात लामो सिमान्तिकरणको सिकार भएता पनि आफ्ना विशिष्ट सांस्कृतिक, धार्मिक, आर्थिक तथा र...

आदिवासीको आर्थिक विकासको सवाल

आदिवासी जनजातिको अधिकारको सवाल उठ्ने बित्तिकै आर्थिक सवालको चर्चा हुने गर्दछ । केही पक्षबाट नेवार र थकालीको आर्थिकस्तरको प्रसंग निकाल्दै आदिवासी जनजातिहरु समग्र विकासको चक्रमा पछाडि परेको तथ्यालाई अस्वीकार गर्ने गर्दछन् भने केही अभियन्ताहरु...

स्थानीय स्रोतमा आदिवासी जनजातिहरुको पहुँच

स्थानीय तह (नगरपालिका र गाउँपालिका) को स्रोत र सेवामा आदिवासी जनजातिको पहुँच अत्यन्त न्यून रहेको पाइएको छ । केही स्थानीय तहको वार्षिक कार्यक्रमको विश्लेषणका आधारमा यस्तो अवस्था रहेको विश्लेषकहरुले बताएका छन् । योजना तथा कार्यक्रममा सामाज...