कोभिड-१९ मा कालो ढुसी छिर्नु नयाँ चुनौती हो– डा.वेन लिम्बु

अञ्जु तामाङ संवाददाता
काठमाडाैँ

कोभिड–१९ बाट नागरिक त्रसित भइरहेको यो समयमा आँखामा म्युकोर्माइकोसिस अर्थात् ढुसीहरूको समस्याबाट पनि नागरिक त्रसित  भएका छन् । भारतमा कोभिड–१९ लागेको बिरामीमा यस्ता समस्या देखिन थाले पछि नेपालमा पनि त्रास बढेको हो । कालो–सेतो ढुसी अर्थात् (ब्ल्याक एन्ड ह्राइट फङ्गस) नेपालको लागि नयाँ हो ?

ब्ल्याक एन्ड ह्राइट फङ्गसले आँखामा कस्ता समस्या निम्त्याउँछ त ? आँखामा देखिने लक्षण उपचार र रोकथामको विषयमा तिलगंगाा आँखा अस्पतालका अकुलो प्लास्टिक सर्जन डाक्टर वेन लिम्बुसँग सञ्चारकर्मी अञ्जु तामाङले गरेका कुराकानी:

भारत हुँर्दै नेपालमा पनि देखिएको ब्ल्याक एन्ड हृाइट फङ्गस अर्थात् कालो सेतो ढुसी कस्तो खालको रोग हो ?

ब्ल्याक एन्ड हृाइट फङ्गस दुबै ढुसीका प्रकार हुन् । ढुसीका समस्या मानव स्वास्थ्यमा देखिनु नयाँ र नौलो कुरा होइन । नागरिकलाई मैले जानकारी गराउँदा फङ्गसको समस्या धेरै पहिला देखिनै नेपालमा पनि देखिँदै आइरहेको छ ।

यो कुनै नयाँ रोग नभएको हुँदा नागरिकलाई नआत्तिन मेरो आग्रह छ ।  यो हात, छाला, नङ र आँखाको नानीमा पहिला पनि देखिरहेको समस्या हो । कोभिड–१९ देखिएको बिरामीमा पनि यो समस्या देखिएको हुँदा अहिले चासोको विषय बनेको हो । सचेत हुनु पनि राम्रो कुरा हो ।

ढुसी ब्याग्टेरियाहरु पत्ता लाग्दा नै सयौँ वर्ष पहिला पत्ता लागेको कीटाणु हो । नेपालमा पनि यदाकदा एक दुई जनामा देखिरहेको रोग हो । अहिले भारतमा यो रोगको प्रभाव धेरै देखिए पछि चासोको विषय बनेको हो ।

नेपालमा कोभिड–१९ का दुईचार जना बिरामीहरूमा कालो ढुसी देखिएको भन्ने कुरा छ । कोभिड–१९ भन्दा पनि पहिला यस्ता खालको बिरामीहरू कमै मात्रामा अस्पताल आएको पाएको छु ।

कोभिड–१९ भएको बिरामीको आँखामा कालो अथवा सेतो ढुसी देखिनुको कारण बिरामीको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कम भएर हो । यो समयमा भाइरस–फङ्गसहरूले पनि आक्रमण गर्न सक्ने भएको हुँदा कोभिड–१९ का बिरामीको आँखामा ढुसी देखिएको हो ।

कोभिडमा कालो ढुसी छिर्नु नयाँ चुनौती हो । पहिला कालो ढुसी मात्रै थियो भने अहिले कोभिड–१९ र कालो ढुसी नयाँ अनुसन्धान जारी छ ।

ब्ल्याक एन्ड हृाइट फङ्गस अर्थात् कालो सेतो ढुसीको समस्या सबै व्यक्तिलाई हुन्छ  कि निश्चित उमेर समूहको व्यक्तिलाई हुन्छ ?

ह्राइट फङ्गस सुगर भएको व्यक्तिमा लाग्ने सम्भावना धेरै हुन्छ । जस्तै आइरन सामान्य अवस्थामा प्रोटिनसँग बाँधिएर बसेको हुन्छ । जब सुगर हाई हुन्छ अनि आइरन रगतमा बसिरहेको हुन्छ । ढुसीले पनि आइरनलाई बढी मात्रामा मन पराउने भएको हुँदा सुगरको बिरामीलाई सामान्य व्यक्तिलाई भन्दा बढी नै ढुसीको समस्या हुनसक्छ ।

दिर्घरोगी लामो समयसम्म औषधि सेवन गर्ने व्यक्तिहरूमा पनि ढुसीले आक्रमण गर्न सक्छ । क्यान्सर, मिर्गौला फेरेका व्यक्ति, एचआइभी सङ्क्रमितलाई यो रोग लाग्ने सम्भावना धेरै हुन्छ । यस्ता व्यक्तिहरूले धेरै ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ । कोभिड–१९ लागेको सामान्य व्यक्तिलाई फङ्गसले असर गर्दैन ।

रोगसँग लड्ने क्षमता हुँदा नै कालो ढुसी हाम्रा नाक छालामा बसिरहेको हुन्छ तर असर गर्दैन । जब मान्छेको रोगसँग लड्न सक्ने क्षमता कम हुँदै जान्छ अनि मात्रै यो रोगले आक्रमण गर्ने हो ।

यस्ता फङ्गसले आँखामा ल्याउने समस्याहरू केके हुन् ?

सुरुमा आँखा रातो हुने, एउटा बस्तुलाई दुइटा देख्ने , धेरै सुन्निने र आँखा नै बाहिर निस्कने खालको समस्याहरू हुन्छन् ।

नेपालमा उपचारको सम्भावना कस्तो छ  ?  

आँखा सुन्निँदा नै अस्पताल आउन सक्यो भने केही उपचारहरू छन् । आँखामा मात्रै समस्या हो भने उपचार लाग्न सक्छ । आँखा निकालेर पनि उपचार गर्न सक्छौँ । तर आँखाबाट ब्रेनमा जाने भएको हुँदा ढुसीले भेटिएको बिरामीलाई बचाउन सक्ने सम्भावना कम हुन्छ । ब्रेनमा  पुगेपछि सय जनामा ६० जना बाच्ने ४० जना मर्न सक्ने सम्भावना हुन्छ । ढुसी ब्रेन मानै पुगिसकेको छ भने बिरामीलाई बचाउन ६० प्रतिशत मात्रै सम्भावना छ भनेर हामीले भनिसकेका हुन्छौँ ।

नेपालमा आँखाको उपचार राम्रो छ भन्छन् ढुसीले पार्ने समस्या चाहिँ समाधान गर्न नसकिने हो ?

फङ्गसहरूले पार्ने समस्याको उपचारको बारेमा मैले भन्नुपर्दा नेपालमा मात्रै होइन धेरै विकसित देशहरूले पनि निको पार्न सक्ने अवस्था छैन । फङ्गसहरूले निम्त्याउने समस्या विश्वमा नै खतरा रोग हो । युरोपमा ब्ल्याक फङ्गस किन कम देखियो भने त्यहाँको स्वास्थ्य अवस्था, सरसफाइ राम्रो भएको हुँदा  समस्या कम देखिएको हो । अक्सिजन लिएपछि पानी परिवर्तन गर्ने  र सफा गर्नुपर्छ । स्वस्थ खानपान छ । यस्ता सामान्य कारणलाई पनि ख्याल नगर्दा फङ्गसहरूले समस्या दिने हो । यस्ता कुरालाई ध्यान दिन जरुरी हुन्छ । साथै कोभिड–१९ लागेको बिरामीको रोग प्रतिरोधात्मक  क्षमता कम भएको हुँदा त्यस्ता व्यक्तिहरूमा पनि अहिले देखिएको हो ।

नेपालमा पनि पोरहाईजिङ भएको समुदायको व्यक्तिहरूमा फङ्गसको समस्या नहोला भन्न सकिन्न । पर्याप्त मात्रामा खानपान नभएको समुदायका  व्यक्तिहरूमा पनि समस्या आउन सक्छन् । यस्तै कोभिड –१९ का बिरामीले स्पेरोइड (spheroid) नामक औषधि  खानुपर्छ । औषधिको लिमिट हुन्छ तर राम्रो हुन्छ अथवा अलिकति गाह्रो हुने बित्तिकै बिरामी आफैले औषधिको जथाभाबी गलत प्रयोग गर्ने हुँदा त्यस्ता बिरामीलाई पनि समस्या देखिने सम्भावना हुन्छ ।

फङ्गसले आँखा र नाकको हड्डीलाई समस्या पुर्‍याएपछि ब्रेनमा जाने भएको हुँदा धेरै नै सचेत हुन जरुरी देखिन्छ । कोभिड–१९ निको भएको २ देखि ३ हप्ता भित्रमा यस्तो समस्या देखिन्छ । त्यो समयमा रोगसँग लड्ने क्षमता कम भएको मौकामा  ढुसीले आक्रमण गर्ने हो ।

यो रोगबाट बच्नको लागि के गर्नुपर्छ ?

कोभिड लागेपछि ढुसीको समस्या देखियो की भनेर धेरैले मलाई आत्तिदै सोध्नु भएको छ । मैले माथि जानकारी गराएको लक्षणहरू तपाईँमा छ या त नाकबाट रगत बग्ने, नाक बन्द हुने र टाउको दुख्ने जस्ता समस्याहरू छन् भने सम्बन्धित चिकित्सकसँग बुझ्ने अथवा अस्पताल जाँदा राम्रो हुन्छ । नत्र तपाईँमा यस्तो खालका लक्षण तथा समस्याहरू देखिएको छैन भने यो तनाव लिनलाई आवश्यक छैन ।

साथै ढुसी फोक्सोमा छिरेको खण्डमा श्वासप्रश्वासमा गाह्रो हुने, घाटी दुख्ने समस्या हुन्छ । यो रोगले एकदम छिटो बिरामीलाई गलाउँछ । नेपालमा धेरै मात्रामा नदेखे पनि समस्या आउन नदिनको लागि पूर्व तयारीमा बस्न जरुरी हुन्छ । नागरिकलाई विभिन्न माध्यमबाट जनचेतना जगाउनुपर्छ ।

साथै स्वास्थ्यकर्मी होस या नागरिक हामी आफैले पनि व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ । कोभिड–१९ का बिरामीले प्रयोग गर्ने अक्सिजनमा प्रयोग हुने पानी, माक्स  राम्रोसँग सफा गरेर पुन प्रयोग गर्नुपर्छ । धेरै पटक प्रयोग गरेको पानीमा पनि ढुसी हुने भएको हुँदा बिरामी अथवा स्वास्थ्यकर्मी आफैले पनि यो कुरामा ध्यानमा राख्नुपर्छ । फङ्गसले आँखा र नाकको हड्डीलाई समस्या पुर्‍याएपछि ब्रेनमा जाने भएको हुँदा धेरै नै सचेत हुन जरुरी देखिन्छ ।

मधुमेहको बिरामीलाई कोभिड–१९ भएको छ भने सुगरको मात्रा नियन्त्रण गर्न एकदमै जरुरी छ ।

आँखामा ढुसीको समस्या देखियो भने नेपालको सबै आँखा अस्पतालमा उपचार सम्भव छ ?


उपचार पनि ढुसीले आँखामा कति असर गरेको छ । रोग कुन अवस्थामा पुगेको छ त्यो कुरामा भर पर्छ । मैले बुझे अनुसार अहिले काठमाडौँमा ढुसीले आँखामा समस्या पारेपछि उपचारमा प्रयोग गरिने एम्फोटेरिसिन–बी (amphotericin–B) औषधिको अभाव छ । सम्बन्धित निकायलाई यो औषधि झिकाउनको लागि पनि मेरो आग्रह छ ।  अहिले एक दुई जनामा समस्या देखिएको भन्नमा आएको छ भोलि बिरामीको सङख्या बढेको अवस्थामा औषधिको अभाव हुँदा उपचारमा गाह्रो हुन सक्छ ।

काठमाडौँ, विराटनगर, भैरहवा, पश्चिमको गेटा आँखा अस्पतालमा पनि उपचार सम्भव छ । फङ्गसको बिरामीलाई उपचारको लागि नाक, कान घाँटी, टाउको सम्बन्धी चिकित्सकको ठूलो भूमिका हुन्छ । साथै आँखा, न्यूरोसर्जन चिकित्सकको सहकार्यमा बिरामीको उपचार गर्नुपर्छ । नाक हुँदै फङ्गस ब्रेनसम्म पुग्ने भएको हुँदा नाक बन्द हुन्छ र टाउको दुखिरहन्छ भने सम्बन्धी चिकित्सकलार्इ देखाउनु राम्रो हुन्छ ।

सानो समस्या हुँदा धेरै भन्दा धेरै आत्तिने गरेको पाइन्छ यति धेरै पनि त्रसित हुन जरुरी छैन । कोभिडमा कालो ढुसी छिर्नु नयाँ चुनौती हो । पहिला कालो ढुसी मात्रै थियो भने अहिले कोभिड–१९ र कालो ढुसी नयाँ अनुसन्धान जारी छ । भोलि नयाँ उपचारहरू आउन सक्ने हामीले आश गरौँ । धेरै त्रसित नभई आशावादी बनेर धैर्य धारण गर्नुहुन नागरिकलाई मेरो अनुरोध छ ।

तपाईको प्रतिक्रिया

पत्रपत्रिका